بارداری یکی از حساسترین و مهمترین دورههای زندگی هر زنی به شمار میرود. دورانی که سرشار از امید، نگرانی و مراقبتهای خاص است. زوجهایی که در انتظار فرزند هستند، طبیعتا تمایل دارند از مطمئنترین و دقیقترین روشهای تشخیصی بهره ببرند، بدون آنکه آسیبی به جنین وارد شود یا روند بارداری مختل گردد. در این میان، یکی از پرسشهای پرتکرار در ذهن مادران باردار این است که آیا انجام رادیولوژی رنگی در دوران بارداری مجاز است؟ در پاسخ علمی به این سوال میتوان گفت که خیر، رادیولوژی رنگی (مانند عکس رنگی رحم یا هیستروسالپنگوگرافی) برای زنان باردار مجاز نیست، مگر در شرایط بسیار خاص و با نظارت دقیق پزشک. از آنجایی که این نوع تصویربرداری از اشعه ایکس استفاده میکند و در سه ماهه اول بارداری که ارگانهای حیاتی جنین در حال شکلگیری هستند (هفته چهارم تا چهاردهم بارداری)، خطر آسیب به جنین در بالاترین حد ممکن قرار دارد، رادیولوژی رنگی در این مدت توصیه نمیشود. البته با پیشرفت فناوری، روشهای مطمئنتری نیز به عنوان جایگزین وجود دارند. روشهایی مانند سونوگرافی داپلر از جمله این روشها به شمار میرود. مرکز رادیولوژی و سونوگرافی جام جم نوین قدس، با ارائه انواع خدمات تصویربرداری و رادیولوژی در مسیر بارداری، همراه خانمهای باردار است و خدمات تصویربرداری را با بالاترین کیفیت ارائه میدهد.
انجام سیتی اسکن چه خطراتی برای زنان باردار دارد؟
سیتیاسکن یکی از ابزارهای قدرتمند تشخیصی در پزشکی است، اما زمانی که پای بارداری در میان باشد، نگرانیها نیز بیشتر میشوند. بسیاری از مادران در این دوران با این سوال مواجه میشوند که آیا انجام سیتیاسکن ممکن است به جنین آسیبی وارد کند یا نه. پاسخ به این سوال، کاملا به ناحیهای بستگی دارد که قرار است اسکن شود. اگر تصویربرداری مربوط به مناطقی مثل سر یا قفسه سینه باشند، جنین در معرض تابش مستقیم قرار نمیگیرد و احتمال بروز آسیب بسیار ناچیز است. اما در مواردی که ناحیه لگن یا شکم نیاز به اسکن دارد، باید احتیاط بیشتری به خرج داد، چون در این حالت پرتوهای یونیزان ممکن است به جنین برسند. این نکته را در نظر داشته باشید که در شرایط اورژانسی، سلامت مادر در اولویت قرار دارد و متخصصان تلاش میکنند با کاهش دوز تابش و استفاده از محافظها، خطر را به حداقل برسانند. به صورت کلی خطرات احتمالی سیتی اسکن برای زنان باردار شامل موارد زیر هستند:
- افزایش ریسک ابتلا به سرطان در دوران کودکی: پرتوهای یونیزان ممکن است خطر بروز سرطان در کودکی را کمی بالا ببرند، به خصوص اگر جنین مستقیما در معرض تابش باشد. این احتمال حدود یک در هزار گزارش شده و بسیار نادر است.
- ریسک ناهنجاریهای مادرزادی در هفتههای حساس بارداری: اگر تصویربرداری در بازه زمانی هفته چهارم تا چهاردهم بارداری انجام شود (دوره شکلگیری اندامهای اصلی جنین)، احتمال اختلالات مادرزادی بیشتر خواهد بود.
- افزایش احتمال سقط جنین در دوزهای بالا: در سیتی اسکن معمولی دوز تابش پایین است، اما اگر نیاز به تکرار با دوز بالا باشد، احتمال آسیب به ساختارهای حیاتی جنین و در نتیجه سقط افزایش مییابد.
- اختلال در رشد مغزی یا عصبی جنین: اگر تابش پرتوهای سیتی اسکن مستقیما به مغز جنین برسد، ممکن است عملکرد سیستم عصبی جنین در مراحل رشد دچار آسیب شود.
- اختلال در عملکرد جفت یا خونرسانی به جنین: در صورتی که تابش به ناحیهای برسد که جفت در آن قرار دارد، در انتقال مواد مغذی یا اکسیژن اختلال ایجاد خواهد شد و خونرسانی به جنین نیز تحت تاثیر قرار خواهد گرفت.
- اضطراب و فشار روانی مادر: ترس از آسیب احتمالی به جنین، حتی در شرایط بیخطر، ممکن است استرس زیادی به مادر وارد کند و این خود میتواند به روند بارداری لطمه بزند.
خطرات و عوارض انجام ام آر آی (MRI) در دوران بارداری
با اینکه در امآرآی برخلاف روشهایی مثل سیتیاسکن، از پرتوهای مضر استفاده نمیشود و معمولا بدون نیاز به ماده تزریقی انجام میشود، اما انجام آن در دوران بارداری همچنان نیازمند بررسی دقیق پزشک است. بدن زن باردار و جنین در حال رشد، در برابر تغییرات محیطی حساستر هستند، به همین دلیل پزشکان ترجیح میدهند تصویربرداریهای پیشرفته مثل MRI را مخصوصا در سه ماهه اول بارداری که دوره شکلگیری اندامهای اصلی جنین است، فقط در صورت ضرورت تجویز کنند. تصمیمگیری برای MRI باید با دقت و در نظر گرفتن همه جوانب انجام شود. در ادامه، به بعضی نگرانیها و خطرات احتمالی MRI در دوران بارداری اشاره خواهیم کرد:
نگرانی درباره صدای دستگاه MRI
صدای تولید شده توسط دستگاه MRI میتواند به ۱۲۰ دسیبل برسد که مشابه صدای موتور هواپیما در فاصله نزدیک است. این صداها بهطور مستقیم به بدن جنین آسیب نمیرسانند، اما احتمال تاثیر آن بر رشد سیستم شنوایی جنین وجود دارد، به خصوص اگر اسکن در سه ماهه دوم، یعنی زمانی که گوش داخلی جنین در حال رشد است، انجام شود. همچنین صدای شدید دستگاه ممکن است موجب بروز اضطراب در مادر شود. استفاده از گوشگیر برای مادر، کاهش زمان اسکن و استفاده از دستگاههایی با فناوری کاهش نویز، میتوانند به کاهش این خطر کمک کنند.
خطرات تزریق ماده حاجب گادولینیوم
در بعضی از موارد خاص، برای مشاهده واضحتر عروق یا بافتها، ماده حاجب گادولینیوم تزریق میشود. این ماده میتواند از جفت عبور کرده و وارد بدن جنین شود. هنوز شواهد قطعی از عوارض مستقیم گادولینیوم روی جنین وجود ندارند، اما بعضی از مطالعات آن را با افزایش احتمال ابتلا به بیماریهای التهابی یا عوارض پوستی مرتبط دانستهاند. به همین دلیل، استفاده از این ماده در بارداری ممنوع نیست، اما محدود است و با احتیاط انجام میشود. اگر وضعیت مادر اورژانسی نباشد، پزشکان معمولا MRI بدون ماده حاجب را توصیه میکنند.
محدودیت در حرکت و وضعیت خوابیده طولانی
در دوران بارداری، به خصوص از نیمه دوم بارداری به بعد، خوابیدن به پشت برای طولانیمدت، باعث میشود فشار بر رگهای خونی اصلی شکم زیاد شده و جریان خون به جنین کاهش یابد. این حالت ممکن است احساس سرگیجه، تهوع یا کاهش سطح اکسیژن جنین را در پی داشته باشد. از آنجایی که MRI معمولا بین ۱۵ تا ۴۵ دقیقه طول میکشد، ماندن طولانی مدت در یک وضعیت ثابت میتواند برای مادر آزاردهنده یا حتی خطرناک باشد. تنظیم موقعیت مناسب با بالشهای حمایتی و در صورت نیاز، تقسیم اسکن به بخشهای کوتاهتر، میتواند این مشکل را تا حد زیادی کاهش دهد.
همچنین بخوانید: بهترین زمان انجام اکو قلب جنین
چگونه از عوارض رادیولوژی رنگی در بارداری پیشگیری کنیم؟
رادیولوژی رنگی (مثل MRI یا سیتیاسکن با تزریق ماده حاجب) در دوران بارداری فقط در شرایط ضروری انجام میشوند، اما همچنان با رعایت چند نکته ساده و هوشمندانه میتوان خطرات احتمالی آن را به حداقل رساند. نکتهی مهم این است که هیچوقت نگران انجام یک تست ضروری نباشید. سلامت شما مستقیما روی سلامت جنین تاثیر دارد. با رعایت اقدامات پیشگیرانهای که در ادامه گفته میشوند، هم خیال خودتان راحت میشود، هم پزشک با اطمینان بیشتری تصمیم میگیرد. بعضی از مهمترین روشهای پیشگیری از بروز عوارض انواع رادیولوژی رنگی در دوران بارداری عبارتاند از:
- اطلاع رسانی دقیق درباره بارداری: حتما قبل از هرگونه تصویربرداری، به پزشک رادیولوژیست یا تکنسین اعلام کنید که باردار هستید، حتی اگر هنوز به صورت قطعی بارداری شما تایید نشده باشد. این اطلاع، شیوه انتخاب نوع تصویربرداری و دوز تابش را به کلی تغییر میدهد.
- پرهیز از انجام غیرضروری تستها: هیچگاه به صورت خودسرانه یا بدون مشورت با متخصص، برای رادیولوژی اقدام نکنید. اگر تست فوری و حیاتی نیست، میتوان انجام آن را به بعد از بارداری موکول کرد.
- جایگزینی رادیولوژی رنگی با روشهای کمخطرتر: در بسیاری از موارد، میتوان از روشهایی مانند سونوگرافی یا MRI بدون ماده حاجب بهجای رادیولوژی رنگی استفاده کرد. این روشها بیخطر هستند و در صورت مناسب بودن، انتخاب اول پزشکان برای مادران باردار خواهند بود.
- اجتناب از تزریق ماده حاجب مگر در موارد اضطراری: مادههای حاجب مثل گادولینیوم (در MRI) یا یددار (در سیتی اسکن) ممکن است از جفت عبور کرده و وارد بدن جنین شوند. پزشکان از تجویز این مواد در بارداری اجتناب میکنند، مگر اینکه شرایط اورژانسی و حیاتی باشد.
- استفاده از تجهیزات حفاظتی مناسب: در صورت انجام رادیولوژی، از محافظهای سربی مخصوص شکم و لگن استفاده کنید. این وسایل ساده، تابش را به حداقل رسانده و از جنین محافظت میکنند. همیشه از تکنسین بخواهید تجهیزات ایمنی را به درستی تنظیم کرده تا احتمال تابش به حداقل برسد.
- حضور در مراکز مجهز و باتجربه: برای انجام تصویربرداری، توصیه میکنیم حتما به مراکز تخصصی و معتبر مراجعه کنید. تکنسینهای آموزشدیده در این مراکز میدانند چطور تابش را کم کنند، زاویه درست را انتخاب کنند و با احتیاط کامل کار انجام دهند. مرکز تصویربرداری جام جم نوین قدس از جمله این مراکز مجهز و مطمئن به شمار میرود.
در مورد سونوگرافی چند بعدی در دوران بارداری بیشتر بخوانید.
کلام پایانی
رادیولوژی رنگی در دوران بارداری فقط زمانی باید انجام شود که ضروری باشد و با رعایت نکات ایمنی میتوان خطرات احتمالی آن را به حداقل رساند. سلامت مادر کلید اصلی سلامت جنین است، پس هیچگاه از انجام آزمایشهای تشخیصی مهم نترسید، اما حتما با پزشک خود مشورت کنید و از مراکز معتبر و تخصصی کمک بگیرید. اگر به دنبال یک مرکز تصویربرداری مطمئن و پیشرفته هستید، مرکز رادیولوژی جام جم نوین قدس با تجهیزات بهروز دنیا و کادری متخصص، بهترین انتخاب برای شما خواهد بود. در این مرکز، با رعایت کامل اصول ایمنی و توجه ویژه به بیماران باردار، تصویربرداری دقیق و بیخطر انجام میشود. برای آرامش خیال خود و سلامت نوزادتان، میتوانید همین امروز از طریق شماره: ۰۲۱۴۶۸۳۷۰۰۱ با مرکز جام جم تماس بگیرید و نوبت خود را رزرو کنید.
سوالات متداول
آیا انجام رادیولوژی بر قدرت باروری بعدی تاثیر میگذارد؟
خیر. انجام رادیولوژی رنگی در دوران بارداری یا حتی قبل از بارداری، بر قدرت باروری تاثیر نمیگذارد. تصویربرداریهای تشخیصی با رعایت نکات ایمنی انجام میشوند و اثر بلندمدتی بر تخمدانها یا رحم ندارند.
چند وقت بعد از رادیولوژی میتوانم باردار شوم؟
در بیشتر موارد، انجام رادیولوژی قبل از بارداری مشکلی ایجاد نمیکند و نیاز به فاصله زمانی خاصی نیست. اما اگر تصویربرداری با دوز بالای اشعه انجام شود (مثل سیتیاسکن همراه با تزریق)، بهتر است با پزشک مشورت کنید و گاهی یک تا دو ماه صبر کنید.
آیا تصویربرداری در سه ماهه دوم یا سوم بارداری بیخطرتر است؟
بله، حساسترین دوران رشد جنین سه ماهه اول است. پس اگر قرار باشد تصویربرداری با اشعه یا ماده حاجب انجام شود، سهماهه دوم یا سوم انتخاب بهتری است. البته باز هم تشخیص نهایی با پزشک است.